Hamayesh Arwin Alborz همایش آروین البرز Journal ... فصلنامه پژوهش‌های نوین در عمران، معماری و شهرسازی | CAUJR 2 2 2026 10 30 Explanation and ranking of livablity indces of semi-public multipurpose uses in Tehran using structural equation modeling (SEM) and TOPSIS تبیین و رتبه بندی شاخص های زیست پذیری کاربری های چندمنظوره نیمه عمومی شهر تهران با استفاده از مدل معادلات ساختاری (SEM) و تکنیک TOPSIS 39 63 FA seyed mohamad rashtiyan Department of Urbanism., Tourism, Architecture and Urban Research Center, Is.C., Islamic Azad University, Isfahan, Iran (Corresponding author) سید محمد رشتیان Department of Urbanism., Tourism, Architecture and Urban Research Center, Is.C., Islamic Azad University, Isfahan, Iran. alireza madelat Department of Urbanism., Tourism, Architecture and Urban Research Center, Is.C., Islamic Azad University, Isfahan, Iran سید علیرضا معدلت خیر دانشجو bahareh tadayon Department of Urbanism., Tourism, Architecture and Urban Research Center, Is.C., Islamic Azad University, Isfahan, Iran (Corresponding author) بهاره تدین Department of Urbanism., Tourism, Architecture and Urban Research Center, Is.C., Islamic Azad University, Isfahan, Iran. golrokh kopaie Department of Urbanism., Tourism, Architecture and Urban Research Center, Is.C., Islamic Azad University, Isfahan, Iran (Corresponding author) گلرخ کوپایی Department of Urbanism., Tourism, Architecture and Urban Research Center, Is.C., Islamic Azad University, Isfahan, 2026 10 03 Assessing livability in urban semi-public mixed-use areas requires a methodological framework capable of systematically identifying influential dimensions and indicators, revealing explanatory relationships among them, and enabling scientific ranking of criteria because these spaces are multidimensional and complex. This study aims to introduce, explain, and validate a three-stage hybrid methodological framework for assessing and ranking the livability of semi-public mixed-use areas in Tehran. The proposed framework integrates systematic literature meta-synthesis, localization and expert validation, and field investigation with covariance-based structural equation modeling (CB-SEM) and the TOPSIS multi-criteria decision-making technique. In the first stage, relevant studies were systematically reviewed to identify the initial dimensions and indicators of livability and to develop the conceptual framework. In the second stage, the extracted indicators were evaluated and localized through the participation of 56 urban planning experts. In the third stage, the final framework was examined through a field study involving 384 users of six multifunctional centers in Tehran. CB-SEM was conducted using AMOS version 24 to assess the measurement model and examine relationships among the constructs. After establishing the reliability and validity of the constructs, standardized path coefficients obtained from the structural model were used as the basis for determining criterion weights in TOPSIS. The coefficients were normalized so that the resulting weights summed to one and were then incorporated into the TOPSIS decision matrix to rank criteria and compare the selected centers. The findings indicated desirable reliability of the research instrument, with Cronbach’s alpha coefficients of 0.908 for the expert stage and 0.960 for the field stage. Convergent validity was also supported, as the average variance extracted (AVE) exceeded 0.50 for all constructs. Standardized factor loadings ranged from 0.58 to 0.87, indicating acceptable construct validity, while the structural model fit indices obtained through CB-SEM were within acceptable ranges. The main contribution of the study is the development of a replicable framework that systematically links explanatory modeling with multi-criteria decision making and uses SEM path coefficients as an empirical basis for TOPSIS weighting. Importantly, these coefficients are not interpreted as definitive evidence of causality. Instead, they represent empirical relative importance within the proposed analytical framework. The framework can therefore provide a transferable methodological model for assessing, comparing, and ranking livability across different urban spaces and for supporting evidence-based urban planning and design decisions. This integrated approach enables the use of evidence, expert judgment, and field data, strengthening livability assessment and reducing reliance on one analytical technique. سنجش زیست پذیری در کاربری های چندمنظوره نیمه عمومی شهری، به دلیل ماهیت چندبعدی و پیچیده این فضاها، نیازمند چارچوبی روش شناختی است که بتواند ضمن شناسایی نظام مند ابعاد و شاخص های مؤثر، روابط تبیینی میان آن ها را آشکار کرده و امکان رتبه بندی علمی معیارها را فراهم سازد. هدف پژوهش حاضر، معرفی، تبیین و اعتبارسنجی یک چارچوب روش شناختی ترکیبی و سه مرحله ای برای سنجش و رتبه بندی زیست پذیری کاربری های چندمنظوره نیمه عمومی شهر تهران است. این چارچوب، فراترکیب نظام مند ادبیات، بومی سازی و اعتبارسنجی خبرگی و مطالعه میدانی را با مدل سازی معادلات ساختاری مبتنی بر کوواریانس و تکنیک تصمیم گیری چندمعیاره TOPSIS یکپارچه می کند. در مرحله نخست، با بررسی نظام مند مطالعات مرتبط، ابعاد و شاخص های اولیه زیست پذیری شناسایی و چارچوب مفهومی پژوهش تدوین شد. در مرحله دوم، شاخص های استخراج شده با مشارکت ۵۶ نفر از خبرگان شهرسازی مورد ارزیابی و بومی سازی قرار گرفتند. در مرحله سوم، چارچوب نهایی در میان ۳۸۴ نفر از کاربران شش مرکز چندمنظوره شهر تهران در یک مطالعه میدانی مورد آزمون قرار گرفت. برای ارزیابی مدل اندازه گیری و روابط بین سازه ها از SEM-CB با استفاده از نرم افزار AMOS نسخه ۲۴ استفاده شد و پس از تأیید روایی و پایایی سازه ها، ضرایب مسیر استاندارد مدل به عنوان مبنای تعیین وزن معیارها در TOPSIS به کار رفتند. این ضرایب پس از نرمال سازی، به گونه ای تبدیل شدند که مجموع وزن ها برابر با یک باشد و سپس برای رتبه بندی معیارها و مقایسه مراکز مورد استفاده قرار گرفتند. نتایج نشان داد ابزار پژوهش از پایایی مطلوب برخوردار است؛ به طوری که آلفای کرونباخ در مرحله خبرگی ۰٫۹۰۸ و در مرحله میدانی ۰٫۹۶۰ به دست آمد. همچنین، مقدار میانگین واریانس استخراج شده برای همه سازه ها بیش از ۰٫۵ و بارهای عاملی استاندارد در دامنه ۰٫۵۸ تا ۰٫۸۷ قرار داشت که بیانگر روایی همگرا و روایی سازه قابل قبول است. شاخص های برازش مدل ساختاری نیز در محدوده قابل قبول قرار گرفتند. نوآوری اصلی پژوهش، ارائه چارچوبی تکرارپذیر برای پیوند منظم مدل سازی تبیینی و تصمیم گیری چندمعیاره و استفاده از ضرایب مسیر SEM به عنوان مبنای وزن دهی TOPSIS است، بدون آنکه این ضرایب به عنوان شواهد قطعی علیت تفسیر شوند. چارچوب پیشنهادی می تواند به عنوان الگویی قابل انتقال برای سنجش، مقایسه و رتبه بندی زیست پذیری انواع فضاهای شهری و پشتیبانی از تصمیم گیری برنامه ریزی و طراحی شهری مورد استفاده قرار گیرد. این رویکرد همچنین امکان استفاده هم زمان از شواهد نظری، قضاوت خبرگان و داده های کاربران را فراهم می کند و می تواند محدودیت های ناشی از اتکای صرف به یک روش تحلیلی را کاهش دهد. Abstract https://www.caujr.ir/downloadfilepdf/497016